Παιχνίδια - δράσεις ενεργοποίησης και ενίσχυσης της ακρόασης και της αντίληψης

 Όλα όσα γνωρίζω για τον σχεδιασμό και τη δημιουργία παιχνιδιών             μουσικής και ήχων τα έμαθα εδώ: 

https://www.anima.edu.gr

                           Ευχαριστώ ολόψυχα και για πάντα τους 
                     δασκάλους μου Μαρίνα και Δημήτρη Ζορμπαλά.

Πολλές φορές βάζουμε στους μαθητές μας ν' ακούσουν μουσική ενώ παράλληλα κάνουν κάτι άλλο, π.χ. ζωγραφίζουν, παίζουν, κλαίνε, μιλάνε...Σε αυτές τις περιπτώσεις, τις περισσότερες φορές, τα παιδιά είναι παθητικοί ακροατές της μουσικής. Ή τουλάχιστον δεν γνωρίζουμε αν ακούν τη μουσική ενεργητικά -  προσεκτικά.

                      Και τι πειράζει ν' ακούνε παθητικά μουσική; 

                                              Δεν πειράζει!

Ωστόσο όταν συζητάμε για ανθρώπους έως 3 , οι οποίοι αναπτύσσουν πιο γρήγορα από ποτέ τους μηχανισμούς αντίληψής τους, είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι 

κάθε ερέθισμα που δέχονται επηρεάζει τη διαδικασία της νοητικής εξέλιξης. 

Η μουσική, τα τραγούδια και οι ήχοι είναι εξαιρετικά εργαλεία δημιουργίας δράσεων και παιχνιδιών ενεργοποίησης της ακοής σε συνδυασμό με άλλες ή όλες τις αισθήσεις. Τα παιχνίδια που απευθύνονται σε ανθρώπους έως 3 χρειάζεται να είναι συνδυαστικά- διαθεματικά ώστε να προλαβαίνουν και να καλύπτουν τις νοητικές τους ανάγκες. Πρέπει δηλαδή να δίνουν ερεθίσματα ποικίλης και πολλαπλής θέασης ερεθισμάτων και αντικειμένων . Αλλιώς βαριούνται γρήγορα. 

Για παράδειγμα ένα άνθρωπος 18 μηνών δεν αρκείται απλά στο να ακούσει να του τραγουδάμε ένα τραγούδι. Θέλει  εκφράσεις, κινήσεις, μορφασμούς, χρήση διαφορετικών εντάσεων, χροιών και αντικειμένων. Και τα θέλει όλα αυτά, γιατί, 

για κατανοήσει και να απολαύσει θέλει να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα όσες περισσότερες αισθήσεις του μπορεί. Γιατί οι αισθήσεις είναι τα βασικά του εργαλεία κατανόησης και απόλαυσης του κόσμου.

Πώς χρησιμοποιώ τα ηχητικά ερεθίσματα (μουσικές, τραγούδια , ήχους;)

Τα ηχητικά ερεθίσματα έχουν 4 διαστάσεις: ένταση, χροιά, διάρκεια, ρυθμό.

Κάθε μία αυτές μπορεί να αποτελέσει τη βάση σχεδιασμού δράσεων ενεργητικής ακρόασης.  Η ένταση αφορά στο πόσο δυνατά ή σιγά ακούγεται κάτι. Η χροιά αντιστοιχεί στις διάφορες ποιότητες ήχου  και συνδέεται με την πηγή του ήχου. Η διάρκεια σχετίζεται με το πόσο χρόνο διαρκεί ένας ήχος, την παύση και την χρονική ακολουθία των ηχητικών ερεθισμάτων. Ο ρυθμός δίνει το τέμπο και είναι το πιο δυσκολοπρόσιτο στοιχείο της μουσικής. Αλλά αυτό δε μας απασχολεί.

Προσωπικά δουλεύω τα πάντα με τους πιο μικρούς μου μαθητές. Ακόμα κι αν ξέρω ότι δεν κατανοούν απόλυτα το τι σημαίνει, "όσο διαρκεί η μουσική κάνω αυτό ή όσο διαρκούν οι στίχοι κάνω το άλλο". 

                         Η καθημερινή τριβή με παιχνίδια ήχου και                                     μουσικής μειώνει και εξαλείφει                                                         τις νοηματικές δυσκολίες.

Όταν σχεδιάζω μουσικά και ηχητικά παιχνίδια για ανθρώπους έως 3 επικεντρώνομαι σε ένα στοιχείο. Για μεγαλύτερα παιδιά αντίστοιχα παιχνίδια μπορούν να προσεγγίζουν και παραπάνω από 1 διαστάσεις. Επικεντρώνομαι στην χροιά, τη διάρκεια ή την ένταση για να είναι καθαρές και απλές οι οδηγίες - προτάσεις μου προς τα παιδιά.

Έχω κατά νου ότι μπορώ να επιλέξω τα ερεθίσματά μου από τις εξής μεγάλες πηγές:

• ήχοι του σώματος και της φωνής
• ήχοι του εσωτερικού χώρου 
• ήχοι του εξωτερικού χώρου
• μουσικές
• τραγούδια
• μουσικά όργανα

Από τις παραπάνω πηγές μπορώ να αντλήσω συνδυαστικά ερεθίσματα. Δηλαδή μπορώ να φτιάξω δράσεις  με ήχους του σώματος και μουσική ή με ήχο  πόρτας και  πατώματος και ένα τραγούδι. 

Σημαντική συνιστώσα του σχεδιασμού και της δημιουργίας μουσικο-ηχητικών δράσεων είναι η ένταξη της δικής μου κίνησης προσώπου και σώματος. Γιατί, 

για να καταλάβουν οι άνθρωποι έως 3 ετών μια σύνθετη οδηγία πρέπει να τη δουν να γίνεται δηλαδή να τη βιώσουν τουλάχιστον νοητικά στην αρχή. 

Όταν τραγουδάω π.χ "το βουνό" 

https://www.youtube.com/watch?v=ZmFi35heFGY 

με τη βοήθεια του ίδιου τραγουδιού καθότι είμαι άκρως παράφωνη..., γίνομαι βουνό. 

Είναι πάναπλο να γίνεις βουνό. Ανοίγεις χέρια πόδια, περπατάς με μεγάλα βήματα και τραγουδάς με χοντρή φωνή.

Η δική μας κίνηση είναι απαραίτητη όταν προσφέρουμε στους πιο μικρούς μαθητές δράσεις μουσικής και ήχου. 

Παιχνίδια - δράσεις ενεργητικής ακρόασης 

Α. ΧΡΟΙΑ

1. Με τραγούδια  και ηχητικά αντικείμενα ή μουσικά όργανα:

 Δέκα καβουράκια https://www.youtube.com/watch?v=Gk8ClqyoMk4 

Οδηγία: Χτυπάμε τα μουσικά μας όργανα ή τα ηχητικά μας αντικείμενα όσο ακούμε μόνο τη μουσική και το τριαλαριραρό.. Όταν ακούμε τα λόγια του τραγουδιού δεν ηχούμε.

Μάγειρας https://www.youtube.com/watch?v=HcEOyDnUNWk 

Οδηγία: Χτυπάμε τα μουσικά μας όργανα όταν ακούμε τη μουσική και το ρεφρέν ("Έχουμε σας λέω πανηγύρια...")

Επισκέπτες https://www.youtube.com/watch?v=GyTP5MAOEFs Χτυπάμε τα ηχητικά μας αντικείμενα όταν ακούμε τη μουσική.

2. Με τραγούδια από τα οποία επιλέγω στίχους ή λέξεις που όταν τις ακούμε κάνουμε κάτι. 

π.χ 

"Αρκούδα καφέ" Ακούμε και τραγουδάμε και κάθε φορά που λέει μια αρκούδα καφέ, γινόμαστε αρκούδες. 

"Βάτραχος"https://www.youtube.com/watch?v=fo22l534QYw Ακούμε το τραγούδι και στο ρεφρέν (,,,από μένα με αγάπη...) αναπαριστούμε σωματικά τους στίχους.

3. Με μικρές αυτοσχέδιες ιστορίες που ηχούν

 "Σήμερα συνάντησα ένα λιοντάρι (φωνή - βρυχώμαι), ένα σκύλο (γαβγίζω) που έτρεχαν (χτυπώ γρήγορα ένα ηχητικό αντικείμενο και τρέχω ) ή πήγαιναν πολύ αργά (χτυπάω αργά και κινούμε αργά). Ώσπου εμφανίστηκε ένα πράσινο σύννεφο και έφερε την βροχή (ήχος από άλλο ηχητικό αντικείμενο). Και τότε το λιοντάρι και ο σκύλος γύρισαν γρήγορα στο σπίτι τους και κοιμήθηκαν (ροχαλίζω)"

"Αυτή τη στιγμή θα βάλω μέσα στην κατσαρόλα 2 μεγάλες πέτρες που θα κάνουν μπαμ μπαμ μόλις πέσουν και πιο μικρό μπαμ θα κάνει το καπάκι μόλις κλείσω την κατσαρόλα  (Ρίχνω πέτρες, βάζω καπάκι). Η κατσαρόλα μου ηχεί δυνατά (την κουνάω έντονα)  και σιγά (την κουνάω ήρεμα) Και ενώ γίνονται όλα αυτά εμφανίζεται ένα μπαλόνι, το οποίο έχει μάτια, μύτη στόμα, που μιλάει σαν πουλί (εμφανίζω το μπαλόνι που κάνει τσίου τσίου...) Το μπαλόνι κάνει τσίου τσίου και ξαφνικά λέει με λεπτή φωνή: Θέλω να μπω στην κατσαρόλα....Το μπαλόνι πουλί όμως δεν χωράει στην κατσαρόλα και πετάει μακριά να βρει μια άλλη για να χωρέσει..,"

"Ήταν ένα άλογο που όλο έτρεχε (χτυπάω γρήγορα τα πόδια μου μηρούς με χέρια ή πέλματα στο πάτωμα) και ξαφνικά πηδάει ένα μεγάαααλο εμπόδιο (λέω οοοοοοοοοοοπ και κάνω σχετική κίνηση με τον κορμό και τα χέρια) και συνεχίζει να τρέχει (γρήγορα χτυπήματα με πόδια) και περνάει πάνω από μια μεγάαααλη γέφυρα (με γροθιές χτυπάω το στήθος μου και λέω μπαμ, μπαμ, μπαμ) και συνεχίζει να τρέχει (τα ίδια) και περνάει μέσα από λάσπες (χτυπάω τις παλάμες μου και λέω φλαπ, φλαπ φλάπ) και συνεχίζει να τρέχει...(τα ίδια) και φτάνει στον στάβλο (χλιμιντρίζω) και τρώει σανό (μασουλάω), πίνει νερό (λέω γλου, γλουπ, γλουπ) και πέφτει να κοιμηθεί..." (πέφτω και κοιμάμαι)

 

4. Με αισθητηριακό υλικό

Β. ΕΝΤΑΣΗ

Για την ενεργητική ακρόαση της έντασης του ήχου και της μουσικής χρησιμοποιώ το δυνατά και σιγά (ακούγεται ο ήχος δυνατά ή σιγά) και δίνω αντίστοιχες οδηγίες. συνήθως χρησιμοποιώ μουσικές ή τραγούδια και ανεβοκατεβάζω την ένταση. 

Τις οδηγίες, όπως πάντα αρχικά, εκτελώ εγώ και δεν περιμένω να κάνουν το ίδιο και τα παιδιά. 

Αρκεί να λάβουν ερεθίσματα ώστε να ακούσουν ενεργητικά και να κάνουν ελεύθερα τους συνειρμούς  και τις διαπιστώσεις τους.

1. Οδηγίες ενδεικτικές για το όταν ακούω δυνατά 

• χορεύω με τα χέρια ψηλά
• χορεύει μια κορδέλα ψηλά
• ξαπλώνω και χορεύουν τα πόδια μου ψηλά
• πιάνω τη μύτη μου
• χτυπάω δυνατά ένα ηχητικό αντικείμενο
• λέω δυνατά λαλαλαλαλαλαλαλα
• ακουμπάω το χέρι μου στον τοίχο και χορεύω
• χοροπηδάω

Οι πιθανές οδηγίες για το ακούω δυνατά είναι άπειρες. Για να έχουν υπόσταση και λόγο ύπαρξης πρέπει κάθε μια να τη συνδυάζουμε με μια άλλη, διαφορετική που να αφορά στο χαμηλά, στο σιγανό ήχο.

2. Οδηγίες ενδεικτικές για το όταν ακούω σιγά:

• χορεύω με το σώμα μου χαμηλά
• χορεύει μια κορδέλα χαμηλά
• πιάνω τα δάχτυλα των ποδιών μου
• κάθομαι στο πάτωμα
• ακουμπάω τα χέρια στο πάτωμα
• ακουμπάω το κεφάλι μου στο πάτωμα
• πιάνω τ΄ αυτιά μου
• λέω σιγά λαλαλαλαλαλαλαλαλλα

Τραγούδια και μουσικές που μου αρέσουν για τα μουσικά παιχνίδια έντασης:

• https://www.youtube.com/watch?v=z5rRZdiu1UE
• https://www.youtube.com/watch?v=f8NxWm8eYd4&list=PL119934B7E57C045E
• https://www.youtube.com/watch?v=IcZ0s5xYoiw
• https://www.youtube.com/watch?v=HL8iCuvFvIQ
• https://www.youtube.com/watch?v=dWIs89Pub0

Γ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Η διάρκεια θα μπορούσε να μπερδευτεί ή να ταυτιστεί με την χροιά. Για να μη γίνει αυτό τη συνδέω με την παύση και αργότερα, όταν έχω δουλέψει αρκετά με τα παιδιά, με την χρονική ακολουθία των ήχων. Στην παρούσα φάση για να είναι ξεκάθαρες και απλές οι προτάσεις μου θα περιοριστώ σε παιχνίδια που συνδέονται με τον ήχο και την παύση του.

Η βάση των οδηγιών είναι πάντα ίδια : Όσο διαρκεί ο ήχος ή η μουσική κάνω το τάδε, όταν σταματάει κάνω το δείνα. Αυτό που αλλάζω είναι αυτό που γίνεται σε κάθε παιχνίδι όταν ακούγεται και όταν παύει ν' ακούγεται το ηχητικό ερέθισμα. 

1. Οδηγίες ενδεικτικές για το όσο ακούω τον ήχο , τη μουσική ή το τραγούδι:

• Χορεύω, κινούμαι
• Γελάω
• Χτυπάω παλαμάκια
• Ξαπλώνω
• Χαιρετάω
• Χτυπάω τα πόδια μου
• Χορεύει το ένα μου χέρι ή το ένα μου πόδι ή η κοιλιά μου κ.λ.π.
• Χτυπάω με τα χέρια μου το πάτωμα
• Χρησιμοποιώ ηχητικό αντικείμενο.
• Λέω λαλαλαλαλαλαλα ή τραγουδάω ή λέω ό,τι θέλω

2. Οδηγίες ενδεικτικές για το όσο διαρκεί η παύση

• Μένω ακίνητος
• Πέφτω κάτω
• Λέω: οοοοοοοοοοο, ααααααα, ιιιιιι
• Κρύβω το πρόσωπό μου
• Κρατάω τη μύτη μου ή τ' αυτιά ή κάτι
• Στέλνω φιλάκια
• Βάζω τη μύτη μου στο πάτωμα
• Κάνω έναν μορφασμό
• Αγγίζω τον τοίχο ή το τραπέζι ή μια καρέκλα
• Κάνω ότι κοιμάμαι

Αρχικά δίνουμε 1 οδηγία από το "όσο ακούω" και 1 για την παύση π.χ Όσο ακούω τη μουσική χτυπάω τα χέρια μου στο πάτωμα. Όταν σταματάει, πέφτω κάτω.  Αργότερα μπορούμε και 2 ή 3 μαζί .Π.χ. Όσο ακούω τη μουσική χορεύω και γελάω, όταν σταματάει μένω ακίνητος και πιάνω τη μύτη μου...

4. ΡΥΘΜΟΣ 

Ο ρυθμός νομίζω ότι  είναι η πιο δυσκολοπρόσιτη διάσταση της μουσικής.  Προσωπικά όμως δεν αποκλείω τους μαθητές μου από την προσέγγιση εννοιών, ιδεών και αντικειμένων , ειδικά αν κάτι είναι τόσο απολαυστικό, άρα σημαντικό, όσο το τέμπο και ο παλμός της μουσικής.

Έναν τρόπο που έχω βρει για να δώσω ερεθίσματα επεξεργασίας του ρυθμού είναι να εξετάζουμε, βιωματικά πάντα, το αργά και γρήγορα.  

Αργά και γρήγορα τραγούδια, μουσικές και ήχοι σε συνδυασμό με την κίνηση του σώματος και αντικειμένων είναι συνθήκες που όλοι μπορούμε να δημιουργήσουμε                        

                                  Και  να το κάνουμε!  

Γιατί ενθαρρύνουν και υποστηρίζουν τη διερεύνηση του ρυθμού και γιατί έχουν πολύ πλάκα!!

Επίσης μπορούμε πολύ εύκολα με το σώμα μας ή με άλλα ηχητικά αντικείμενα να παράγουμε αργούς και γρήγορους ρυθμούς σε πολύ απλά επαναλαμβανόμενα μοτίβα και να λέμε μικρά ποιήματα ή στίχους τραγουδιών.

Μην ξεχνάμε  ν' αλλάζουμε γρήγορα και τσαχπίνικα τον ρυθμό, γιατί οι άνθρωποι έως 3 έχουν πολλά δικά τους να σκεφτούν και να κάνουν. Τα δικά μας τα βαριούνται αν δεν έχουν ταχύτητα και έκπληξη.

                     Η ζωή γι΄ αυτούς είναι μια έκπληξη

Ωραιότατη και πολύ αστεία δράση ρυθμού είναι να μπερδεύω-συνδυάζω τραγούδια, γνωστά στα παιδιά, με άλλους ρυθμούς. Δεν έχει καμία σημασία το αν μπορούν να πούνε στίχους ή ν ακολουθήσουν ρυθμούς. Σημασία έχει να βιώνουν, να βλέπουν και ν' ακούνε όσα συμβαίνουν ενεργητικά και κυρίως χαρούμενα!

Αρκεί να παίζουμε μαζί τους καθημερινά με τον ρυθμό, τους ήχους και τη μουσική. 

 

Ενδεικτικά παιχνίδια και δράσεις ρυθμού

=Τραγουδάμε ό,τι τραγουδάμε συνήθως αλλά προσθέτουμε και το αργά-γρήγορα. Τραγουδήστε αργά την κουκουβάγια, τον γάιδαρο, στου Μανώλη την ταβέρνα κ.λ.π και γρήγορα. Χρησιμοποιήσετε και ηχητικά αντικείμενα ή κρουστά μουσικά όργανα.

=Χρησιμοποιήστε το τραγούδι https://www.youtube.com/watch?v=w3ez45nx79Q , το οποίο έχει κυρίως γρήγορο τέμπο αλλά και κάποιες στιγμές, αργό. Στο γρήγορο τρέξτε, χοροπηδήστε, βάλτε κούκλες να χορέψουν γρήγορα ή αυτοκινητάκια ή κατσαρόλες. Στο αργό , κινηθείτε αργά ή κάνετε παύση της κίνησης

= Χρησιμοποιήσετε το τραγούδι, σε ποια θάλασσα αρμενίζεις    https://www.youtube.com/watch?v=N-VcWzeREE4 και χορέψετε αγκαλιά με μια σφουγγαρίστρα ή έναν κουβά, μία σκούπα, μια καρέκλα, ένα καπέλο ή ό,τι άλλο σας βολεύει και στον ρυθμό. Εναλλάξετε το τραγούδι με ένα τουίστ π.χ https://www.youtube.com/watch?v=MggQSspSGU8 και χορέψετε στον γρήγορο ρυθμό του 

=Αλλάξτε τον ρυθμό παιδικών τραγουδιών (το παιχνίδι αυτό λειτουργεί και ως δράση προσέγγιση της χροιάς και της διάρκειας)

.                            π.χ.

--Χρησιμοποιήστε τη μουσική του τραγουδιού  https://www.youtube.com/watch?v=i4X8wScj5Ng για να πείτε την "Κουκουβάγια" Όταν στα πρώτο τραγούδι ακούγονται οι στίχοι, σταματάμε και ακούμε προσεκτικά για να πούμε κι εμείς το "ιιιιιιιιιι" που ακούγεται. Επαναλαμβάνουμε τους στίχους της κουκουβάγιας.

 --Χρησιμοποιήστε  τη μουσική του ρεφρέν ( "Είμαι απ' τα παιδιά που δεν κάθονται καλά...") του τραγουδιού https://www.youtube.com/watch?v=i4X8wScj5Ng και πάνω σ΄ αυτή πείτε το τραγούδι, "ήταν ένας γάιδαρος"

--Χρησιμοποιήστε τη μουσική του τραγουδιού https://www.youtube.com/watch?v=uGOCsFfwmEU για να πείτε του "Μανώλη η ταβέρνα" 

Τα παιχνίδια ενεργητικής ακρόασης είναι άπειρα , όπως οι μουσικές , οι ήχοι και τραγούδια, Αυτό που χρειάζεται να κάνουμε όταν σχεδιάζουμε  είναι να μελετάμε καλά τα ερεθίσματα που θα δώσουμε στα παιδιά. Να ξέρουμε  τους στίχους των τραγουδιών, τις μελωδίες και να μας είναι  ξεκάθαρος  ο στόχος της δράσης που προτείνουμε.

Αφιερώνω τα παραπάνω στον "παλιατζή", γιατί τα παιδιά τον ακούνε με μεγάλη προσοχή και θαυμασμό να λέει δυνατά αυτά τα ακαταλαβίστικα, περίεργα λόγια..!

Σας ευχαριστώ για την ανάγνωση

Μαρία π.