Να γίνει στόχος η ενδυνάμωση και εδραίωση της ενεργητικής αντίληψης.

Εύχομαι ολόψυχα για τη νέα χρονιά σε όλα τα Πρώτα Σχολεία (από φέτος έτσι θα λέω τους παιδικούς σταθμούς καθώς το παιδικός σταθμός ως χαρακτηρισμός των χώρων όπου μεγαλώνουν άνθρωποι προσχολικής ηλικίας είναι απαξιωτικός, άκαιρος και άκυρος), να έχουν ως καθημερινό, εβδομαδιαίο, μηνιαίο και ετήσιο στόχο των προγραμμάτων τους- των παιχνιδιών που προσφέρουν στα παιδιά την ενδυνάμωση και  εδραίωση της ενεργητικής τους αντίληψης.

Γιατί οι άνθρωποι προσχολικής ηλικίας έχουν ενεργοποιημένη την αντίληψή τους, αλλά τα περισσότερα ερεθίσματα που λαμβάνουν την μποϊκόταρουν. Τον τελευταίο χρόνο αλλά και παλιότερα  έχω δει από κοντά, έχω διαβάσει άπειρες δραστηριότητες , παιχνίδια που εξελίσσονται στα Πρώτα Σχολεία. Βασικό χαρακτηριστικό όλων αυτών είναι ο δασκαλοκεντρισμός πράγμα το οποίο κάθε άλλο παρά υποστηρίζει τον παραπάνω στόχο.

Επικρατεί ο δασκαλοκεντρισμός γιατί δεν ξεκλειδώνεται κατά την εκπαίδευση των δασκάλων ο μηχανισμός θέασης των πραγμάτων από την πλευρά του μαθητή. Και θα επικεντρωθώ στην εκπαίδευση των δασκάλων προσχολικής ηλικίας. Είναι παραπάνω από φανερό ότι ενώ η θεωρία αναδεικνύει τη σημαντικότητα του μαθητή, στην πράξη, όταν οι δάσκαλοι/ες προσχολικής ηλικίας  βρεθούν με ανθρώπους- μαθητές 2-3 ετών δεν ξέρουν τι να κάνουν. Και η φόρμα για το τι θα κάνουν είναι προκαθορισμένη χρόοοοονια τώρα και αυτή ακολουθούν συνήθως. Π.χ υπάρχουν άπειρα Πρώτα Σχολεία που "συζητάνε" με τα παιδιά για τις εποχές, τα χρώματα, τα επαγγέλματα κι άλλες ανούσιες και άσχετες με τα ενδιαφέροντα των παιδιών θεματικές ενότητες.

Γιατί ο δασκαλοκεντρισμός συνδέεται με την έλλειψη γνώσης των ενδιαφερόντων  των μαθητών τους. Αυτό είναι το κομμάτι στο οποίο δεν εκπαιδεύονται οι δάσκαλοι καμίας βαθμίδας, νομίζω. Δηλαδή να μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν να σέβονται και να υποστηρίζουν τα ενδιαφέροντα των μαθητών τους. Σίγουρα το εκπαιδευτικό σύστημα, το ελληνικό  δε δίνει δεκάρα ούτε για μαθητές ούτε για δασκάλους ούτε για τίποτα. Ωστόσο, όταν είσαι δάσκαλος σε τρώει να κάνεις καλά τη δουλειά σου, να μαθαίνεις συνέχεια, να μελετάς και κυρίως να παρατηρείς ενεργητικά τους μαθητές σου για να μάθουν κι εκείνοι να παρατηρούν και να σκέφτονται ενεργητικά.

Προσωπικά έτσι κάνω. Βασική παρατήρηση λοιπόν των τελευταίων ετών είναι ότι τα παιδιά είναι τελείως διαφορετικά από αυτά 10 χρόνια πριν. Σήμερα τα παιδιά παιδιά προσχολικής ηλικίας σκέφτονται πιο συνδυαστικά και διαθεματικά, είναι πιο απαιτητικά, κοιμούνται λιγότερο, βαριούνται πιο εύκολα, διεκδικούν με ευφάνταστους τρόπους κ.α. Σημασία δεν έχει η σύγκριση αλλά η υπόθεση ότι ο ανθρώπινος τρόπος σκέψης αλλάζει και προσπαθεί να προσαρμοστεί στις ταχύτατες αλλαγές και εξελίξεις της ψηφιακής -διαστημικής-ρομποτικής μας εποχής. 

Αν δεχτούμε την παραπάνω υπόθεση είναι πολύ οξύμωρο να συνεχίζουν να ισχύουν παλιακά μοντέλα εκπαίδευσης, δράσεων και παιχνιδιών. Αλλά και η βιομηχανία παιχνιδιών για ανθρώπους προσχολικής ελάχιστα συνάδει με την  ευφυΐα και τις δυνατότητές τους. Το θέμα-πρόβλημα είναι μεγάλο, διαχρονικό, πολύπλευρο διαπολιτισμικό και άρα δεν έχω όρεξη να το αναλύσω.

Αντί της παραπάνω ανάλυσης μοιράζομαι 6 σκέψεις όταν δημιουργώ παιχνίδια, δράσεις, ιστορίες για παιδιά με έγνοια να ευνοούν και να υποστηρίζουν την ενεργητική τους αντίληψη.

• Τσεκάρω επισταμένως, αν αυτό που τους προτείνω ως παιχνίδι τους ενδιαφέρει (Οι πιο μικροί ευτυχώς το δείχνουν αμέσως)
• Σχεδιάζω  παιχνίδια και δράσεις που ανατρέπουν την εικόνα της πραγματικότητας. Ο συνδυασμός αντικειμένων, εννοιών και δράσεων που κανονικά δε συνδέονται με βοηθάει πολύ (π.χ. κουτάλια που προσπαθούμε να ισορροπήσουμε σε καρέκλες, σκούπες που χορεύουν, ουράνια τόξα που φτερνίζονται, ζωάκια φιγούρες σε παπούτσια, λαδόκολλες σεντόνια κλπ) 
• Αξιολογώ αν το παιχνίδι-δράση και ο τρόπος που το προσφέρω αφήνει στα παιδιά τη δυνατότητα αυτοσχεδιασμών και άρσης πρωτοβουλιών στην εξέλιξη των πραγμάτων.
• Αν έχω χρόνο για 5 παιχνίδια έχω μαζί μου 12 ώστε να μπορώ να αλλάξω ό,τι δε λειτουργεί.
• Σταματάνε τα πάντα, αν κάποιος στεναχωρηθεί και φροντίζουμε όλοι μαζί για να αλλάξει αυτό.
• Οι κανόνες συνδέονται αποκλειστικά και μόνο με την σωματική και ψυχική ασφάλεια των παιδιών. 

Η παραπάνω φωτογραφία είναι  από την ομάδα θεάτρων γονέων του 9ου Νηπιαγωγείου Π.Φαλήρου και δεν είναι  άσχετη  με την ανάγκη να σκεφτόμαστε ενεργητικά. Οι γονείς αφιέρωσαν χρόνο για να παρουσιάσουν στα παιδιά τους χριστουγεννιάτικη παράσταση.  Δουλέψαμε μαζί με χαρά, άφησαν την κανονικότητά τους, πειραματίστηκαν με τεχνικές θεάτρου, εκφράστηκαν εκτός των ορισμένων πλαισίων. Γι΄ αυτό έβαλα αυτή τη φωτό. Γιατί πιστεύω ότι ο πιο λειτουργικός τρόπος υποστήριξης την ενεργητικής σκέψης και αντίληψης είναι να δοκιμάζουμε εμείς πρώτα ως δάσκαλοι και γονείς νέους τρόπους θέασης και διαχείρισης της πραγματικότητας.

Κάνω την παραπάνω ευχή γιατί πιστεύω ότι η ενεργητική σκέψη είναι εισιτήριο ελεύθερης, άρα συνειδητής  επιλογής του τρόπου που θέλω να ζω χαρούμενος. Σήμερα μοιάζει να μην υποστηρίζεται πολιτισμικά ούτε η ελεύθερη ούτε η ενεργητική σκέψη και αντίληψη. Μοιάζει, αλλά ίσως και να μην είναι έτσι. Ίσως όλοι μας συνειδητά ή μη να δημιουργούμε νοητικές κατασκευές που μας μπλοκάρουν. Ίσως και αυτή η αμφιβολία να είναι μια καλή αρχή ενεργητικής θέασης των εικόνων γύρω μας. 

Μαρία

Βρεφονηπιαγωγός

Δημιουργός παιχνιδιών - δράσεων για ανθρώπους προσχολικής ηλικίας.