Λίγες σκέψεις για τους πιο σπουδαίους ανθρώπους

Είναι επιστήμονες και καλλιτέχνες μαζί. Αρκεί να τους αφήσουμε να είναι

Μπορεί ένα σύννεφο να σκάει στα γέλια; Μια τραγανή σταγόνα είναι απαραίτητη. Τα παπούτσια μιλάνε, κλαίνε και γελάνε συνέχεια. Πόσος ουρανός χωράει στο μικρό τηγάνι;

Τέτοια ερωτήματα και υποθέσεις με απασχολούν κάθε μέρα, χρόνια τώρα, γιατί δουλεύω με παιδιά προσχολικής ηλικίας. Εξ αρχής εντυπωσιάστηκα με τον τρόπο σκέψης αυτών των ανθρώπων. 

Η πραγματικότητα και το παράδοξο, η αλήθεια και το ψέμα βρίσκονται σε μια μοναδική αλληλεπίδραση και αρμονία. 

Παρατηρώ το πώς παίζουν, συνθέτουν, συνδυάζουν και τι νόημα αποδίδουν στα πράγματα. Από τη μια αντιλαμβάνονται πολύ καλά τη λειτουργία και την χρησιμότητα των αντικειμένων. Ξέρουν ότι το κουτάλι το χρησιμοποιούμε για να φάμε. Από την άλλη θέλουν και επιχειρούν να το μεταμορφώσουν σε πλοίο, πινέλο, αυτοκίνητο...Για να το καταφέρουν , σχεδιάζουν και οργανώνουν τις πράξεις τους με μοναδική ευθύνη και σοβαρότητα. 

Ο στόχος τους είναι ένας και στα δικά μου μάτια τουλάχιστον ξεκάθαρος: 

Θέλουν να καταλάβουν και να απολαύσουν τον κόσμο γύρω τους. Σε κάθε εποχή χώρα και πολιτισμό, ο σκοπός αυτός είναι κοινός. Ίσως σε καμία άλλη φάση του ανθρώπου δεν υπάρχει τέτοια σύμπνοια επιθυμίας και δράσης.

Όλοι οι άνθρωποι έως 3 ετών θέλουν ν΄ αγγίξουν, ν' ακούσουν, να μυρίσουν και να καταλάβουν αντικείμενα, υλικά, έννοιες και διαδικασίες. Θέλουν να ερευνήσουν. Στη συνέχεια δρουν ώστε να δώσουν μια νέα σημασία, χρήση και λειτουργία στα πράγματα. Δηλαδή πειραματίζονται. 

Κάποια στιγμή καταλήγουν σε δικά τους προσωπικά συμπεράσματα, τα οποία είναι τόσα όσα και τα παιδιά.

Γιατί ναι μεν έχουν κοινό στόχο αλλά φτάνουν ή όχι στην επίτευξή του με έναν μοναδικό και ιδιαίτερο τρόπο ο καθένας.  

Μια κατσαρόλα με νερό, μια απλώστρα ή σιδερώστρα μπορεί να έχει άπειρες διαστάσεις, ερμηνείες και λειτουργίες. 

Γεννιόμαστε με την ικανότητα να ερευνούμε , να ερμηνεύουμε και να χρησιμοποιούμε τα πράγματα με τρόπο μοναδικό ώστε να τα καταλαβαίνουμε και να τα απολαμβάνουμε.

Και ενώ γεννιόμαστε με την επιθυμία και την ικανότητα να μάθουμε, να απολαύσουμε και να χαρούμε σταδιακά μειώνονται ή χάνονται και η επιθυμία και η ικανότητα. Το γιατί συμβαίνει αυτό ίσως χρειάζεται μελέτη και διεπιστημονική έρευνα για να απαντηθεί. Ωστόσο μπορώ να μοιραστώ 2 σχετικές υποθέσεις.

Η μια αφορά στο πώς εμείς ως γονείς ή εκπαιδευτικοί σκεφτόμαστε και αντιδρούμε στον παράδοξο τρόπο σκέψης των παιδιών μας. Μπορούμε να δεχτούμε έναν πύργο παπουτσιών ή μια θάλασσα σεντονιών και παπλωμάτων; Πόσο δεχόμαστε την ιδέα ότι τα μανταλάκια δεν έχουν καμία θέση στην απλώστρα ή στο καλάθι αλλά χρησιμεύουν ως αντικείμενα ρίψης από το καθισματάκι φαγητού;

Συχνά διορθώνουμε τα παιδιά για τον τρόπο χρήσης και λειτουργίας των πραγμάτων. Ως μεγάλοι και σοφοί θέλουμε να τους δείξουμε το σωστό, το πώς χρησιμοποιούμε το ένα και το άλλο. Ένα αυτοκινητάκι είναι ένα αυτοκινητάκι. Δεν είναι ούτε καπέλο, ούτε πινέλο. Αυτό πλέον το δέχομαι μόνο σε ό,τι αφορά θέματα ασφάλειας.

Οι πολύ μικροί άνθρωποι ξέρουν ή σύντομα θα μάθουν, χωρίς καμία διδασκαλία το πώς λειτουργούν τα πράγματα. Στη φάση που βρίσκονται όχι μόνο δεν υπάρχει λόγος διόρθωσης της σκέψης τους, αλλά ενθάρρυνσης. 

Γιατί, αν σε μικρή ηλικία ο άνθρωπος αισθανθεί και βιώσει ότι όσα σκέφτεται είναι σπουδαία, σημαντικά και απαραίτητα, τότε χτίζει την ιδέα ότι είναι σημαντικός και ότι η μοναδικότητά του πρέπει να προστατευτεί και ν΄ αναδειχθεί. Ότι η σκέψη του έχει αξία, δυναμική και θέση μέσα στον κόσμο. Στην αντίθετη περίπτωση ίσως το αποτέλεσμα, αντίστοιχα να είναι αντίθετο.

7 μπορεί και παραπάνω στους 10 χρειαζόμαστε ψυχική ενδυνάμωση και καλλιέργεια της αυτοπεποίθησής μας. Μήπως αυτό συνδέεται και με τον τρόπο που παίζαμε μικροί, με το τι μας επιτρεπόταν και τι όχι; Με το κατά πόσο μπορούσαμε να αποφασίσουμε οι ίδιοι για το πώς θα συνδυάσουμε και θα ερμηνεύσουμε τα όσα έχουμε μπροστά μας;

Και σήμερα, τι έχουν τα παιδιά μπροστά τους; Ποια είναι τα παιχνίδια τους; Με τι και πώς τους επιτρέπουμε να παίζουν; Οι απαντήσεις συνδέονται με το δεύτερο μέρος των υποθέσεων και των προβληματισμών μου. Η εύλογη απάντηση είναι, "με τα παιχνίδια τους" Τα πολύ μικρά παιδιά πρέπει να παίζουν με τα παιχνίδια τους. 

Ένας άνθρωπος 2-3 ετών, στη δύση, έχει πληθώρα παιχνιδιών διαφόρων υλικών, σχεδίων, μεγεθών και σχημάτων που θεωρητικά που θεωρητικά αναπτύσσουν τις δεξιότητές του.  Αν πράγματι συμβαίνει αυτό, τότε γιατί τα περισσότερα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες προτιμούν να παίζουν με όλα τα άλλα εκτός απ' τα παιχνίδια τους;

Γιατί ο άνθρωπος ενστικτωδώς, τα κρίσιμα χρόνια ανάπτυξης του εγκεφάλου του και της αντιληπτικής του ικανότητας, γνωρίζει τι χρειάζεται για να μεγαλώσει και να εξελιχθεί.

Οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να παίξουν με τον πραγματικό κόσμο, με αυτόν που "παίζουν" οι μεγάλοι. Βάσει του σκεπτικού τους δεν υπάρχουν δουλειές και υποχρεώσεις. Όλα είναι παιχνίδια. Όλοι παίζουν με διάφορα. Και τους είναι τελείως παράλογος και συχνά εκνευριστικός ο διαχωρισμός των παιχνιδιών: Οι μεγάλοι παίζουν με νερά, κατσαρόλες , τηλέφωνα, κλειδιά , καρέκλες κι εμείς με ένα τρενάκι που κάνει 1 άντε 3 ίδια πράγματα.

Παρόλο που δε μιλάνε ή μόλις έχουν αρχίσει να κατακτούν  τον λεκτικό τρόπο επικοινωνίας, σκέφτονται, συγκρίνουν και κυρίως χτίζουν την πρώτη αντίληψη για τον εαυτό και τους άλλους.  Πιστεύω λοιπόν ότι αν τους δώσουμε την ευκαιρία να κάνουν τη σκέψη τους πράξη τότε θα βιώσουν, θα καλλιεργήσουν και θα εξελίξουν την ατομικότητά τους και την αντιληπτική τους δυνατότητα προς όφελός τους.

Αυτό θέλουμε όλοι οι γονείς. Να έχουν τα παιδιά μας αυτοπεποίθηση, αυτοσεβασμό, να αγαπούν και να φροντίζουν τον εαυτό τους τους άλλους. Να είναι χαρούμενα και να απολαμβάνουν τη ζωή τους. Η αγάπη μέσα σ' ένα σταθερό οικογενειακό περιβάλλον φαίνεται να είναι η βασική αρχή επίτευξης των παραπάνω. Αρκεί να δεχτούμε ότι η αγάπη ταυτίζεται με την αποδοχή και την ενσυναίσθηση. 

Όσοι ζούμε ή δουλεύουμε με μικρά παιδιά η αποδοχή και η συνθήκη να μπαίνουμε στη θέση τους είναι επιτακτικές. Το παιχνίδι είναι βασικό πεδίο εκδήλωσης της αγάπης μας προς τα παιδιά.  

Από τους γονείς μπορώ να δεχτώ τις δυσκολίες να προσφέρουν διαρκώς στα παιδιά τους υλικά, αντικείμενα και δράσεις που ταυτίζονται, ικανοποιούν και τροφοδοτούν τις νοητικές τους ανάγκες.

Ως εκπαιδευτικοί όμως προσχολικής ηλικίας χρειάζεται να αποδεχτούμε και να υποστηρίξουμε την ανάγκη των μαθητών μας να καταλάβουν, να διαλύσουν, να ανασυνθέσουν και να απολαύσουν τον κόσμο γύρω τους. Και ύστερα να εμπνεύσουμε και τους γονείς τους να παίξουν ανάλογα μαζί τους. 

Οι πιο μικροί άνθρωποι είναι τα πιο ευφυή πλάσματα του κόσμου. Δεν είναι μωρά ούτε ό,τι σημαίνει αυτή η λέξη. Σκέφτονται και ασχολούνται με ό,τι μπορούν ν' αγγίξουν και να ερευνήσουν. Σκέφτονται και ασχολούνται με όσα μπορούν να τους αλλάξουν θέση, σχήμα και υφή. 

Είναι επιστήμονες και καλλιτέχνες μαζί. Αρκεί να τους αφήσουμε να είναι.  Αυτό το "αρκεί να τους αφήσουμε" έχει 2 διαστάσεις. Η μία συνδέεται με το ποια παιχνίδια προσφέρουμε στα παιδιά και η άλλη με το πώς  τους τα προσφέρουμε.

Για όλα αυτά έχω την ευκαιρία να γράφω εδώ και να προτείνω παιχνίδια και δράσεις για τους ανθρώπους που θεωρούν απόλυτα φυσικό να σκάει ένα σύννεφο στα γέλια ή να μπαίνει λίγος ουρανός μέσα στο μικρό τηγάνι. 

Ευχαριστώ πολύ για την ανάγνωση. 

Μαρία π.