Παιχνίδια - δράσεις ενεργοποίησης και ενίσχυσης της ακρόασης και της αντίληψης

 Όλα όσα γνωρίζω για τον σχεδιασμό και τη δημιουργία παιχνιδιών             μουσικής και ήχων τα έμαθα εδώ: 

https://www.anima.edu.gr

                           Ευχαριστώ ολόψυχα και για πάντα τους 
                     δασκάλους μου Μαρίνα και Δημήτρη Ζορμπαλά.

Πολλές φορές βάζουμε στους μαθητές μας ν' ακούσουν μουσική ενώ παράλληλα κάνουν κάτι άλλο, π.χ. ζωγραφίζουν, παίζουν, κλαίνε, μιλάνε...Σε αυτές τις περιπτώσεις, τις περισσότερες φορές, τα παιδιά είναι παθητικοί ακροατές της μουσικής. Ή τουλάχιστον δεν γνωρίζουμε αν ακούν τη μουσική ενεργητικά -  προσεκτικά.

                      Και τι πειράζει ν' ακούνε παθητικά μουσική; 

                                              Δεν πειράζει!

Ωστόσο όταν συζητάμε για ανθρώπους έως 3 , οι οποίοι αναπτύσσουν πιο γρήγορα από ποτέ τους μηχανισμούς αντίληψής τους, είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι 

κάθε ερέθισμα που δέχονται επηρεάζει τη διαδικασία της νοητικής εξέλιξης. 

Η μουσική, τα τραγούδια και οι ήχοι είναι εξαιρετικά εργαλεία δημιουργίας δράσεων και παιχνιδιών ενεργοποίησης της ακοής σε συνδυασμό με άλλες ή όλες τις αισθήσεις. Τα παιχνίδια που απευθύνονται σε ανθρώπους έως 3 χρειάζεται να είναι συνδυαστικά- διαθεματικά ώστε να προλαβαίνουν και να καλύπτουν τις νοητικές τους ανάγκες. Πρέπει δηλαδή να δίνουν ερεθίσματα ποικίλης και πολλαπλής θέασης ερεθισμάτων και αντικειμένων . Αλλιώς βαριούνται γρήγορα. 

Για παράδειγμα ένα άνθρωπος 18 μηνών δεν αρκείται απλά στο να ακούσει να του τραγουδάμε ένα τραγούδι. Θέλει  εκφράσεις, κινήσεις, μορφασμούς, χρήση διαφορετικών εντάσεων, χροιών και αντικειμένων. Και τα θέλει όλα αυτά, γιατί, 

για κατανοήσει και να απολαύσει θέλει να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα όσες περισσότερες αισθήσεις του μπορεί. Γιατί οι αισθήσεις είναι τα βασικά του εργαλεία κατανόησης και απόλαυσης του κόσμου.

Παιχνίδια χώρου, δημιουργικής κίνησης και κινητικής αυτονόμησης

Αγαπημένα  παιχνίδια είναι αυτά που σχετίζονται με τον χώρο και την κίνηση. Είναι αγαπημένα, γιατί στον τρόπο που κινούνται και δρουν με το σώμα τους καθημερινά οι άνθρωποι έως 3 ετών καθρεφτίζεται η ταχύτατη κινητική τους ανάπτυξη. 

Ταυτόχρονα, 

                    ο τρόπος που καθένας κινείται επιβεβαιώνει 

                    την αλληλεπίδραση και σύνδεση της κίνησης 

                    με την προσωπική νοητικο-συναισθηματική

                    εξέλιξη και κατάσταση.

Με απλά λόγια, κάθε παιδί  και ενήλικας έχει έναν τελείως προσωπικό τρόπο κίνησης.

Ιδανικές συνθήκες παιχνιδιού 
Ιδιαιτερότητες ανθρώπων έως 3 ετών

Πάνω - κάτω 2 ετών ο άνθρωπος περπατάει. Λίγο πριν σηκώνεται όρθιος και μια μέρα ξαφνικά κάνει τα πρώτα του βήματα και πάει. Αρχικά δεν ξέρει που πάει, αλλά σιγά-σιγά βάζει στόχους φανερούς ή όχι. 

                 Το πόσο ελεύθερα θα κινηθεί στον χώρο αφού                               περπατήσει αλλά και πριν, πόσο θα αξιοποιήσει ή  
                 όχι την κινητική του δεινότητα σε συνδυασμό 
                 με άλλες του νοητικές λειτουργίες εξαρτάται από  
                 εμάς που διαμορφώνουμε τις συνθήκες παιχνιδιού.
               

Συνήθως στους παιδικούς σταθμούς οι δάσκαλοι/ες  των μικρότερων τμημάτων  (βρεφικών, μεταβρεφικών  κλπ) δυσκολεύονται να σχεδιάσουν δράσεις κίνησης. Γιατί όσοι δουλεύουμε με  παιδιά μάθαμε ότι τα παιχνίδια κίνησης συνδέονται με οδηγίες ή παραγγέλματα που δίνουμε και τα παιδιά εκτελούν.

Μια ομάδα όμως παιδιών από 18 μηνών-2,5 ετών δεν μπορεί να μπει σε τέτοια πλαίσια. Δεν μπορεί , γιατί δε θέλει τουλάχιστον αρχικά, να εκτελέσει οδηγίες. 

Γνωρίζουμε όμως ότι 

τα παιχνίδια και τα ερεθίσματα κίνησης,  είναι απαραίτητα. Γιατί εμπνέουν τα παιδιά να σκεφτούν πώς μπορούνε να χρησιμοποιήσουν το σώμα τους και την κίνησή τους στον χώρο για να πετύχουν τον σκοπό τους. 

Έτσι πειραματίζονται, δοκιμάζουν, πέφτουν και σηκώνονται, σκαρφαλώνουν, σκουντουφλάνε. Οι δράσεις τους αυτές ενθαρρύνουν τη βιωματική γνώση των κινητικών τους δυνατοτήτων, την εμπιστοσύνη στον εαυτό  σώματός και στην  κινητική τους αυτονομία.

            

Πώς σκέφτομαι για να σχεδιάσω παιχνίδια χώρου -κίνησης;

Το πρώτο που κάνω για να σχεδιάσω παιχνίδια χώρου και κίνησης είναι να μου θέσω συγκεκριμένα ερωτήματα: 

• Ποιο στόχο δημιουργώ μέσα από αυτό που τους παρέχω; 
• Τι τους προκαλώ να πετύχουν; 
• Πόσο τους ενδιαφέρει να το πετύχουν;

Το δεύτερο  είναι να φροντίσω κάθε παιχνίδι - δράση να έχει τα εξής στοιχεία:

• Να αποτελείται από υλικά και αντικείμενα του πραγματικού κόσμου. 
• Να  έχει ως κεντρικό άξονα το σουρεαλιστικό και παράδοξο στοιχείο, το μη κανονικό.

Το τρίτο είναι να καλύψω   τις ανάγκες και επιθυμίες αυτών των ανθρώπων για κατανόηση, άρα έρευνα, διάλυση , ανασύνθεση και απόλαυση  του πραγματικού κόσμου. Οι ανάγκες αυτές δηλώνονται και ικανοποιούνται από τον κάθε άνθρωπο έως 3 με έναν τρόπο απόλυτα προσωπικό και ιδιαίτερο. Και αυτό είναι η μαγεία αυτής της δουλειάς. 

Παραδείγματα παιχνιδιών και δράσεων

1. Αναποδογυρισμένα έπιπλα

Αδυναμία μου μεγάλη είναι τα αναποδογυρισμένα έπιπλα, μικρά και μεγάλα. Συνήθως τα αναποδογυρίζω "μαζί" με τα παιδιά , δηλαδή μπροστά τους. Επίσης συνήθως, λέω μια ιστορία που τη συνδέω με τα αντικείμενα. 

Για παράδειγμα, όταν γύριζα ανάποδα την πολυθρόνα τους είπα ότι χθες συνάντησα ένα τεράστιο βουνό. Και ότι φανταζόμουν το βουνό να κινείται...(και κινούσα την πολυθρόνα - βουνό) και μετά κρύφτηκα πίσω του για να ξεκουραστώ...

(Δεν έχει σημασία πόσα είναι τα παιδιά αρκεί να έχουμε αντικείμενα που αναλογούν στον αριθμό τους.) Μετά τη δική μου αφήγηση, το τι έλεγε και έκανε ο καθένας με την πολυθρόνα ήταν προσωπική του υπόθεση και άσχετη με των άλλων. Παράλληλα η διάδραση και η επικοινωνία προκύπτει μοιραία καθώς όλοι διαχειρίζονται το ίδιο αντικείμενο το οποίο τελικά  έγινε: αυτοκίνητο,  δέντρο, ντουλάπι, κρεβάτι, τσουλήθρα.

2. Απλώστρα, σιδερώστρα

Επίσης αγαπημένα μου αντικείμενα είναι οι απλώστρες διαφόρων σχεδίων και οι σιδερώστρες. Είναι ελαφριά αντικείμενα κ μπορούν εύκολα να κινηθούν και να τοποθετηθούν σε διαφορετικά σημεία στο χώρο.   

Όταν  τις προσφέρω στα παιδιά για να τους  δώσω ερεθίσματα κίνησης και διαχείρισης τους φτιάχνω και τους παρουσιάζω μικρές ιστορίες με απλά κινητικά μοτίβα. Για παράδειγμα βάζω τη σιδερώστρα κλειστή κάτω από τον  ώμο, κάθομαι  και κάνω ότι διαβάζω και λέω ανέμελα λα λα λα λα...! 

                  Με την ευκαιρία να επισημάνω ότι 

όταν απευθυνόμαστε σε αυτούς τους ανθρώπους δεν έχει σημασία τι κάνουμε, αλλά πώς το κάνουμε. Είναι σαν κριτές ακροάσεων. Αντιλαμβάνονται το ψέμα και μετά κλαίνε ή κάνουν άλλα περίεργα. Επομένως ό,τι κάνουμε πρέπει να έχει αλήθεια.

Και γιατί να κάνω ότι διαβάζω τη σιδερώστρα ή ότι μαγειρεύω πάνω στην απλώστρα;;

Γιατί δίνω ερεθίσματα κίνησης και δημιουργικής χρήσης αντικειμένων.  Αυτό δηλαδή που κάνουν και οι ίδιοι όταν κάνουν τα κουτάλια αεροπλάνα που πέφτουν κάτω. Γίνομαι "συνένοχός τους".

                        

Επίσης κάνω τη σιδερώστρα βιβλίο, το σεντόνι σύννεφο και το κουτάλι μπανιέρα μια πέτρας, γιατί μου αρέσει πολύ. Ζεσταίνεται το μυαλό και η καρδιά μου όταν βλέπω στο βλέμμα τους την έκπληξη της ανακάλυψης και την εμπιστοσύνη.

3. Σκούπες - Σφουγγαρίστρες

Αγαπημένο και απαραίτητα παιχνίδια χώρου και κίνησης είναι οι σκούπες και οι σφουγγαρίστρες όλων των ειδών. Προσωπικά τολμάω να δίνω στους μαθητές μου σκούπες κλπ αληθινών διαστάσεων. Γιατί η προσπάθειά τους να χειριστούν ένα μεγάλο κοντάρι που καταλήγει σε μια σφουγγαρίστρα είναι πολύ μεγαλύτερη και δημιουργική απ΄ το να είχαν να χειριστούν ένα κοντάρι στο μέγεθός τους.

Μα θα χτυπήσουν;

Μα θα χτυπήσουν, ίσως σκεφτούν πολλοί. Αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό θέμα κουβέντας και ανάλυσης που δε θα την κάνω τώρα, αλλά το έχω κατά νου να γίνει. Να μοιραστώ  μαζί σας το τι έχω ζήσει μέχρι τώρα σχετικά με το πότε τα πολύ μικρά παιδιά χτυπάνε και πώς το ενεργητικό  παιχνίδι  ενισχύει τις συνθήκες ασφάλειάς τους. 

Εννοείται ότι αν έχεις μια ομάδα 8 ανθρώπων 18 μηνών - 2 δε θα δώσεις από μια σφουγγαρίστρα στον καθένα. Και χορευτές να ήταν , θα χτυπούσαν. 

 Όταν χρησιμοποιούμε πραγματικά αντικείμενα για παιχνίδια χρειάζεται να σχεδιάζουμε στο μυαλό μας και να υποθέτουμε τις εικόνες που θα δημιουργηθούν στον χώρο. Χρειάζεται πάνω απ' όλα να έχουμε εμείς τον έλεγχο των πραγμάτων.  

Έτσι βιώνουν και μαθαίνουν ότι σημασία έχει η ασφάλεια όλων. Όταν παίζουν με αυτά που θέλουν μαθαίνουν να είναι προσεκτικοί.

Επανέρχομαι στις σκούπες. Για να κινήσουν τα παιδιά τις σκούπες χρειάζεται να κάνουν αυθόρμητα δεκάδες υπολογισμούς και υποθέσεις, ειδικά όταν βάζουμε διαρκώς κανόνες χρήσης τους. Π.χ. δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αντικείμενο ρίψης στα κεφάλια των άλλων. 

Οι υποθέσεις , τα ερωτήματα και οι λύσεις που βρίσκουν κάθε φορά αποτυπώνονται στο πώς επιλέγουν να κινηθούν και να χρησιμοποιήσουν το παιχνίδι τους. Ενδεικτικά αναφέρω για την σκούπα: 

• Μπορεί να σηκωθεί από το πάτωμα; 
• Πώς στρίβει; 
• Πώς μυρίζει και τι γεύση έχει το πάνω και το κάτω μέρος; 
• Πάει ψηλά; 
• Πού πάνε όσα πατάει;

4. Σφουγγαρίστρες που μιλάνε!

Μου αρέσει να δίνω στις σφουγγαρίστρες και τις σκούπες ανθρώπινα χαρακτηριστικά και να τις βάζω να μιλάνε. 

Αυτό μου το κόλλησε η κόρη μου που ως τα 4 της ήθελε όλα να μιλάνε, μέχρι και οι τοίχοι και οι εθνικές οδοί. 

Δίνοντας λόγο στα αντικείμενα και  κίνησή , ίσως προσπαθώ να απαντήσω στα ερωτήματα των παιδιών ή ακόμα καλύτερα να τους εμπνεύσω κι άλλα.  Το τι μπορεί να λέει μια σφουγγαρίστρα και τι κάνει θα το απαντήσω σύντομα.

Ποια παιχνίδια χώρου είναι δημιουργικά;

Τα δημιουργικά παιχνίδια  διαμορφώνουν εκ νέου τη λειτουργία και σύνθεση των πραγμάτων,  δίνουν απαντήσεις και παράλληλα δημιουργούν νέα ερωτήματα προς έρευνα. 

Τα δημιουργικά παιχνίδια χώρου προσφέρουν τις συνθήκες και τα ερεθίσματα ώστε τα παιδιά να ανακαλύψουν και να χρησιμοποιήσουν τις κινητικές τους ικανότητες, μέσα σε ορισμένο χώρο και χρησιμοποιώντας κατά βούληση αντικείμενα και υλικά.

         

Οι κανόνες του δημιουργικού παιχνιδιού για ανθρώπους έως 3 αφορούν μόνο στην ασφάλειά τους. Κατά τ' άλλα μπορούν να χρησιμοποιήσουν όπως θέλουν τον  χώρο και τα αντικείμενα ώστε να δημιουργήσουν κάθε φόρα τους υπέροχους δικούς τους κόσμους.

Σας ευχαριστώ για την ανάγνωση.

Μαρία π.

Τι γίνεται εδώ;

"Απευθύνομαι σε όσους δουλεύουν  με ανθρώπους προσχολικής ηλικίας και διαρκώς ερευνούν το τι και πώς θα παίξουνε μαζί τους" 

"Θέλω να μοιραστώ κάθε σημείο του πραγματικά φανταστικού 

και φανταστικά πραγματικού σύμπαντος που γνώρισα δουλεύοντας μαζί τους "

Δουλεύω 26 χρόνια με παιδιά προσχολικής ηλικίας σε σχολεία,  παιδικούς σταθμούς,   χώρους τέχνης και πολιτισμού, σε οικογένειες, ατομικά, ομαδικά. Όλα τα χρόνια, οι ανάγκες της δουλειάς με ενθάρρυναν να αποκτώ εργαλεία, να σπουδάζω, να μαθαίνω νέα πράγματα, άσχετα άλλα και άρρηκτα συνδεδεμένα με το υποκείμενο της δουλειάς μου, τα παιδιά. 

Γιατί τι σχέση μπορεί να έχει ο σύγχρονος χορός, ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, το θέατρο, η λειτουργία του ντουλαπιού και των υδραυλικών σωλήνων με ανθρώπους ως 3 ή ως 6 ετών; Έχουν. 

Η συνδυαστική και η ανοιχτή σκέψη είναι απαραίτητα στοιχεία ώστε να κατανοήσουμε τα παιδιά και να κινηθούμε έστω παράλληλα και ανάλογα με τις δικές τους ταχύτητες

Ευτυχώς το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου και πλέον και του προνηπίου ορίζει τη σημασία του διαθεματικού παιχνιδιού και δράσεων. Διακρίνει τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού και ταυτόχρονα τους συνενώνει. 

Αναδεικνύει τη σημασία να ανακαλύψουν τα παιδιά  τη λειτουργία της γνώσης, δηλαδή το γιατί χρειάζεται να μαθαίνουν. 

Παράλληλα συνδέει τη γνώση με την έρευνα της πραγματικότητας-του περιβάλλοντος  από το ίδιο το παιδί που ζει μέσα σ αυτό. Το πρόγραμμα του υπουργείου παιδείας είναι μια χαρά, παιδοκεντρικό με έμφαση, πέρα από τη σημαντική παραπάνω διαδικασία που προετοιμάζει τα παιδιά για το δημοτικό,  στη σημασία της ατομικότητα, της προσωπικής ανάπτυξης και της δημιουργίας εκ νέου. Δυστυχώς όμως τα παραπάνω, τις περισσότερες φορές μένουν στη θεωρία. για διάφορους λόγους που δεν βρίσκω λόγο να εξηγήσω τώρα.

                                  Αλλά τουλάχιστον 

για τους ανθρώπους από 4-6 ασχολήθηκαν επιστήμονες, φιλόλογοι, παιδαγωγοί, φιλόσοφοι κλπ. Για τους άλλους ανθρώπους όμως τους ως 3 δεν ασχολείται κανείς. 

Ή ασχολούνται όλοι με παντελώς αντι-λειτουργικό τρόπο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο χώρος που φιλοξενεί τους συγκεκριμένους ανθρώπους λέγεται σταθμός παιδικός. Σταθμός. Ούτε είναι τυχαίο που οι βρεφονηπιαγωγοί τελειώνουν μια σχολή και έχουν από ελάχιστα ως καθόλου εργαλεία για να  να νιώσουν και να κατανοήσουν τους πιο σημαντικούς ανθρώπους του κόσμου.

Και είναι οι πιο σημαντικοί, γιατί έχουν μια ιδιαιτερότητα, ένα κοινό χαρακτηριστικό όπου κι αν βρίσκονται  στον πλανήτη και σε κάθε εποχή: ο τρόπος σκέψης τους, έχοντας ελάχιστα δεδομένα και εμπειρίες, διέπεται αυθόρμητα και ενστικτωδώς από τις αρχές των επιστημών και των τεχνών. Αυτό είναι ένα θέμα που θα μοιράζομαι εδώ. Δηλαδή  

με τι, πώς  και γιατί θέλουν να ασχολούνται-να παίζουν αυτοί οι άνθρωποι ώστε να εξελίσσουν τον τόσο σημαντικό τρόπο σκέψης τους. 

Θα ασχοληθώ με το σουρεαλιστικό, παράδοξο, ιδιαίτερο και μοναδικό σκεπτικό τους, γιατί είναι μεγάλη απόλαυση και χαρά  να γίνεται κατανοητό το πώς , αν τους το επιτρέψουμε, οι διαθέσεις και πράξεις τους καθρεφτίζουν μέρος ή ολόκληρο το νόημα της ζωής: 

να κατανοούμε και να απολαμβάνουμε τον κόσμο.

Αυτό θέλουμε όλοι μας σε κάθε μας φάση. Αυτοί το καταφέρνουν πανεύκολα. Αρκεί μια κατσαρόλα με πέτρες και νερό για χαρά και ευτυχία.

   

Γι΄ αυτό κι εγώ δίνω τον πραγματικό κόσμο στα παιδιά σε διάφορους συνδυασμούς και μορφές ώστε να τον ερευνήσουν, να τον διαλύσουν και να τον φτιάξουν πάλι, όπως τους έρθει στο κεφάλι.  

Και αυτό που τους έρχεται στο κεφάλι είναι σχεδόν πάντα μη αναμενόμενο, ξεχωριστό, νέο. Για τα παραπάνω  

οι δράσεις-παιχνίδια που δημιουργώ θέλω να είναι συνδυαστικά, διαθεματικά,  παράδοξα  και ν' ακολουθούν - να καλύπτουν το αντίστοιχο παράδοξο και σουρεαλιστικό σκεπτικό τους. 

Επίσης θα γράψω γι' αυτούς τους ανθρώπους όσα ξέρω, φαντάζομαι και υποθέτω, γιατί βρίσκονται στην πιο σημαντική  για τη ζωή τους φάση ανάπτυξης. 

Ως 3 αναπτύσσεται πιο γρήγορα από ποτέ η αντιληπτική ικανότητα, το πώς σκεφτόμαστε. 

Η διαδικασία νοητικής ανάπτυξης βρίσκεται σε απόλυτη διάδραση με τη συναισθηματική εξέλιξη.

Τα παιδιά δρουν, αντιδρούν, νιώθουν  και ανάλογα με όσα δέχονται ή όχι προσπαθούν να κατανοήσουν όσα βλέπουν μπροστά τους. 

Παράλληλα και ενστικτωδώς  ερευνούν  ποια είναι η η θέση τους μέσα στον κόσμο. Τι ρόλο παίζουν οι ίδιοι;  πόσο τους καταλαβαίνουν; πόσο τους σέβονται; πόσο τους επιτρέπουν να καταφέρουν το σκοπό τους, δηλαδή να κατανοήσουν και να απολαύσουν;

Και κάθε φορά οι απαντήσεις είναι άλλες, γιατί διαρκώς αλλάζουν και μεγαλώνουν πιο γρήγορα από ποτέ.  Όλα αυτά και άλλα τόσα θα έχω την ευκαιρία εδώ να μοιραστώ μαζί σας έχοντας πάντα αφετηρία τα παιχνίδια που σχεδιάζω και υλοποιώ για τα παιδιά.

Συνεπώς απευθύνομαι  σε όσους δουλεύουν με ανθρώπους έως 3 και ενδεχομένως κολλάνε με το τι και πώς να παίξουν με τους μαθητές τους. Θέλω να μοιραστώ το πώς μέσα από το παιχνίδι, οι διαρκείς εντάσεις που προκύπτουν , εξομαλύνονται και τελικά γίνονται δημιουργικές, όταν προσφέρουμε αυτό που έχουν ανάγκη σωματικά, νοητικά και συναισθηματικά. 

Επίσης απευθύνομαι σε γονείς και κηδεμόνες που ζουν και μεγαλώνουν αυτούς τους μοναδικούς τύπους. Ενδεχομένως χρειάζεται να γνωρίζουν το πώς σκέφτονται και ποια θέλουν να είναι η πνευματική και συναισθηματική τους τροφή, δηλαδή το παιχνίδι.

Με χαρά θα συζητάω και θα προτείνω ενδεχομένως λύσεις για παιχνίδια και δράσεις, πανηγύρια και γιορτές. Γι' αυτούς τους ανθρώπους κάθε λεπτό είναι παιχνίδι, δράση και γιορτή. Τα λεπτά είναι πολλά και είναι λογικό κάποιες φορές να μην ξέρουμε τι να τους κάνουμε. Επιδιώκω λοιπόν να δίνω διεξόδους στο πελάγωμα που συχνά μας δημιουργούν οι υπέροχοι αυτού του κόσμου.

Σας ευχαριστώ για την ανάγνωση

Μαρία π.

Γιατί Blue Cronopio;

"Ένας κρονόπιο κατάφερε να κατασκευάσει, όχι χωρίς κάποια δυσκολία, ένα θερμόμετρο ζωής, κάτι μεταξύ θερμόμετρου και τοπόμετρου , μεταξύ αρχειοθήκης και βιογραφικού σημειώματος."

    Το κείμενο αυτό και άλλα στο βιβλίο του Χούλιο Κορτάσαρ 

καθρεφτίζουν τον τρόπο που σκέφτονται οι άνθρωποι έως 3: 

                      Όλα είναι δυνατό να συμβούν και 

                             τίποτα δεν είναι περίεργο

Όπως ένας κρονόπιο, έτσι και τα παιδιά έως 3  δε θα ρωτούσαν ποτέ;

Τι σχέση έχουν τα κλειδιά με την πλαστελίνη;

Γιατί η γάτα είναι στο συρτάρι;

 

Τι θα κάνουμε αύριο; 

Τι ώρα είναι; 

Γιατί έχεις ένα σουρωτήρι στο κεφάλι;

                                                                     

Δε θα ρωτούσαν, γιατί οι άνθρωποι αυτοί, σε κάθε σημείο του πλανήτη, στήνουν καθημερινά ένα δικό τους νοητικό περιβάλλον με μια  ιδιαίτερη, παράδοξη και σουρεαλιστική ματιά απέναντι στην πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει, γιατί πρώτον δε βλέπουν μόνο αισθητηριακά και δεύτερον, γιατί έχουν  ελάχιστες εμπειρίες.  

Έτσι μπορούν πανεύκολα και με την ησυχία τους να δημιουργήσουν προσωπικές εικόνες οι οποίες τις περισσότερες φορές ανατρέπουν τη συμβατική αντίληψη και τη συνήθεια.  "Eναντιώνονται στη συνήθεια γι' αυτό και η έκπληξη στο βλέμμα τους". 

Βάζω  εισαγωγικά γιατί  μεταφέρω σχεδόν αυτούσια λόγια ανάλυσης του λογοτεχνικού έργου του Χούλιο Κορτάσαρ τα οποία άκουσα σε σχετική εκπομπή στο  ραδιόφωνο. https://www.beton7artradio.gr/podcast/libro-libre-3/ 

Η προσέγγιση του λογοτεχνικού του σκεπτικού αμέσως με πήγε αυτόματα στον τρόπο που σκέφτονται τα  παιδιά. 

Σύμφωνα με τους αναλυτές του, ο Κορτάσαρ δε σταματάει να παίζει. Είναι μόνιμα μέσα σε παιχνίδι  λέξεων όχι με σκοπό να ερμηνεύσει το περιβάλλον, αλλά για να δημιουργήσει ένα νέο. Και το καταφέρνει. Το παιχνίδι κυριαρχεί στον λόγο του, αντιτίθεται στην αυτοματοποιημένη ματιά της ζωής και δημιουργεί  διαφορετικά επίπεδα αντίληψης κάθε φόρα. Όπως ακριβώς κάνουν τα παιδιά.

Στο βιβλίο του Ιστορίες των κρονόπιο και των φάμα, οι κρονόπιο , οι φάμα και οι εσπεράνσα είναι πλάσματα - όντα, που δημιούργησε ο ίδιος καταφέρνοντας , σύμφωνα με λογοτεχνικά σχόλια, ν' αποσυνδέσει την  καθημερινότητα από τη συνήθεια. Τα πλάσματα αυτά κάνουν, σκέφτονται, λένε, θέλουν όσα κάλλιστα περνάνε από το μυαλό των παιδιών που ακόμα δε μιλάνε, αλλά σκέφτονται, συνδυάζουν, κάνουν νοητικούς συνειρμούς τέτοιους που, αν μπορούσαν να καταλάβουν το παρακάτω κείμενο, δε θα τους έκανε καμία εντύπωση.  

Προσωπικά με ενέπνευσε να ονομάσω τον συγκεκριμένο χώρο Cronopio.

                                                          ΤΟ ΓΕΥΜΑ                                                                                 

   " Ένας κρονόπιο κατάφερε να κατασκευάσει, όχι χωρίς κάποια δυσκολία, ένα θερμόμετρο ζωής, κάτι μεταξύ θερμόμετρου και τοπόμετρου , μεταξύ αρχειοθήκης και βιογραφικού  σημειώματος.                                                           

     Για παράδειγμα ένας κρονόπιο δεχόταν στο σπίτι του ένα φάμα, έναν εσπεράνσα κι έναν καθηγητή ξένων γλωσσών. Εφαρμόζοντας τις ανακαλύψεις του κατάφερε ο φάμα να γίνει ύπο-ζωή, ο εσπεράνσα παρά-ζωή κι ο καθηγητής ξένων γλωσσών ένδο-ζωή. Όσον αφορά τον ίδιο τον κρονόπιο τον θεωρούσαν, κάπως επιπόλαια, υπέρ-ζωή, αλλά περισσότερο ποιητικά παρά πραγματικά.

   Στη διάρκεια του γεύματος, ο κρονόπιο ευφραινόταν που άκουγε με τους συνδαιτυμόνες να μιλάνε, γιατί όλοι νόμιζαν ότι αναφερόταν στα ίδια πράγματα, Κι όμως αυτό δεν ήταν αλήθεια. Η ενδο-ζωή καταπιανόταν με έννοιες αφηρημένες, όπως το πνεύμα και η συνείδηση που η παρα-ζωή άκουγε, όπως κάποιος ακούει τη βροχή, έργο δύσκολο. Φυσικά η υπο-ζωή ζητούσε το τριμμένο τυρί κάθε λίγο και λιγάκι κι η υπο -ζωή κομμάτιαζε το κοτόπουλο με σαράντα δύο κινήσεις κατά τη μέθοδο του Stanley Fitzsimmons. Μετά το φρούτο οι ζωές χαιρετιόνταν και πηγαίνανε στις δουλειές τους, ενώ στο τραπέζι έμεναν μονάχα σκόρπια κομμάτια θανάτου."

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΟΝΟΠΙΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΑΜΑ, μτφρ.Ελένη Χαράτση, εκδ., Ύψιλον, 1082

                   

Τα παιδιά υπάρχουν σ' έναν κόσμο πραγματικά φανταστικό και φανταστικά πραγματικό. 

Μια καρέκλα δεν είναι μόνο μια καρέκλα. Μπορεί να είναι τα πάντα, από καπέλο μέχρι βενζινάδικο. Όπως για τον κρονόπιο μια αγριαγκινάρα του πιο εκλεκτού είδους είναι το ρολόι του, που στηρίζεται  απ' το κοτσάνι σε μια τρύπα στον τοίχο... 

Για όλα τα παραπάνω βαφτίζω αυτόν τον χώρο Cronopio. Του δίνω χρώμα μπλε για να ναι διαφορετικό από  του Κορτάσαρ το οποίο είναι πράσινο. 

Το Blue Cronopio  είναι το δικό μου κρονόπιο, γιατί μπορεί να μιλήσει για τους σουρεαλιστικούς κόσμους που μοιράστηκαν ως τώρα και συνεχίζουν  να μοιράζονται μαζί μου οι άνθρωποι ως 3. 

Έτσι σε αυτό το χώρο μπορώ κι εγώ με τη σειρά μου να μοιραστώ το τι περιλαμβάνει, τι σημαίνει και πώς μπορεί να εξελιχθεί αυτός ο πραγματικά φανταστικός και υπέροχος κόσμος τους.

Σας ευχαριστώ για την ανάγνωση 

Μαρία π.

Λίγες σκέψεις για τους πιο σπουδαίους ανθρώπους

Είναι επιστήμονες και καλλιτέχνες μαζί. Αρκεί να τους αφήσουμε να είναι

Μπορεί ένα σύννεφο να σκάει στα γέλια; Μια τραγανή σταγόνα είναι απαραίτητη. Τα παπούτσια μιλάνε, κλαίνε και γελάνε συνέχεια. Πόσος ουρανός χωράει στο μικρό τηγάνι;

Τέτοια ερωτήματα και υποθέσεις με απασχολούν κάθε μέρα, χρόνια τώρα, γιατί δουλεύω με παιδιά προσχολικής ηλικίας. Εξ αρχής εντυπωσιάστηκα με τον τρόπο σκέψης αυτών των ανθρώπων. 

Η πραγματικότητα και το παράδοξο, η αλήθεια και το ψέμα βρίσκονται σε μια μοναδική αλληλεπίδραση και αρμονία. 

Παρατηρώ το πώς παίζουν, συνθέτουν, συνδυάζουν και τι νόημα αποδίδουν στα πράγματα. Από τη μια αντιλαμβάνονται πολύ καλά τη λειτουργία και την χρησιμότητα των αντικειμένων. Ξέρουν ότι το κουτάλι το χρησιμοποιούμε για να φάμε. Από την άλλη θέλουν και επιχειρούν να το μεταμορφώσουν σε πλοίο, πινέλο, αυτοκίνητο...Για να το καταφέρουν , σχεδιάζουν και οργανώνουν τις πράξεις τους με μοναδική ευθύνη και σοβαρότητα. 

Ο στόχος τους είναι ένας και στα δικά μου μάτια τουλάχιστον ξεκάθαρος: 

Θέλουν να καταλάβουν και να απολαύσουν τον κόσμο γύρω τους. Σε κάθε εποχή χώρα και πολιτισμό, ο σκοπός αυτός είναι κοινός. Ίσως σε καμία άλλη φάση του ανθρώπου δεν υπάρχει τέτοια σύμπνοια επιθυμίας και δράσης.

Όλοι οι άνθρωποι έως 3 ετών θέλουν ν΄ αγγίξουν, ν' ακούσουν, να μυρίσουν και να καταλάβουν αντικείμενα, υλικά, έννοιες και διαδικασίες. Θέλουν να ερευνήσουν. Στη συνέχεια δρουν ώστε να δώσουν μια νέα σημασία, χρήση και λειτουργία στα πράγματα. Δηλαδή πειραματίζονται. 

Κάποια στιγμή καταλήγουν σε δικά τους προσωπικά συμπεράσματα, τα οποία είναι τόσα όσα και τα παιδιά.

Γιατί ναι μεν έχουν κοινό στόχο αλλά φτάνουν ή όχι στην επίτευξή του με έναν μοναδικό και ιδιαίτερο τρόπο ο καθένας.  

Μια κατσαρόλα με νερό, μια απλώστρα ή σιδερώστρα μπορεί να έχει άπειρες διαστάσεις, ερμηνείες και λειτουργίες. 

Γεννιόμαστε με την ικανότητα να ερευνούμε , να ερμηνεύουμε και να χρησιμοποιούμε τα πράγματα με τρόπο μοναδικό ώστε να τα καταλαβαίνουμε και να τα απολαμβάνουμε.

Και ενώ γεννιόμαστε με την επιθυμία και την ικανότητα να μάθουμε, να απολαύσουμε και να χαρούμε σταδιακά μειώνονται ή χάνονται και η επιθυμία και η ικανότητα. Το γιατί συμβαίνει αυτό ίσως χρειάζεται μελέτη και διεπιστημονική έρευνα για να απαντηθεί. Ωστόσο μπορώ να μοιραστώ 2 σχετικές υποθέσεις.

Η μια αφορά στο πώς εμείς ως γονείς ή εκπαιδευτικοί σκεφτόμαστε και αντιδρούμε στον παράδοξο τρόπο σκέψης των παιδιών μας. Μπορούμε να δεχτούμε έναν πύργο παπουτσιών ή μια θάλασσα σεντονιών και παπλωμάτων; Πόσο δεχόμαστε την ιδέα ότι τα μανταλάκια δεν έχουν καμία θέση στην απλώστρα ή στο καλάθι αλλά χρησιμεύουν ως αντικείμενα ρίψης από το καθισματάκι φαγητού;

Συχνά διορθώνουμε τα παιδιά για τον τρόπο χρήσης και λειτουργίας των πραγμάτων. Ως μεγάλοι και σοφοί θέλουμε να τους δείξουμε το σωστό, το πώς χρησιμοποιούμε το ένα και το άλλο. Ένα αυτοκινητάκι είναι ένα αυτοκινητάκι. Δεν είναι ούτε καπέλο, ούτε πινέλο. Αυτό πλέον το δέχομαι μόνο σε ό,τι αφορά θέματα ασφάλειας.

Οι πολύ μικροί άνθρωποι ξέρουν ή σύντομα θα μάθουν, χωρίς καμία διδασκαλία το πώς λειτουργούν τα πράγματα. Στη φάση που βρίσκονται όχι μόνο δεν υπάρχει λόγος διόρθωσης της σκέψης τους, αλλά ενθάρρυνσης. 

Γιατί, αν σε μικρή ηλικία ο άνθρωπος αισθανθεί και βιώσει ότι όσα σκέφτεται είναι σπουδαία, σημαντικά και απαραίτητα, τότε χτίζει την ιδέα ότι είναι σημαντικός και ότι η μοναδικότητά του πρέπει να προστατευτεί και ν΄ αναδειχθεί. Ότι η σκέψη του έχει αξία, δυναμική και θέση μέσα στον κόσμο. Στην αντίθετη περίπτωση ίσως το αποτέλεσμα, αντίστοιχα να είναι αντίθετο.

7 μπορεί και παραπάνω στους 10 χρειαζόμαστε ψυχική ενδυνάμωση και καλλιέργεια της αυτοπεποίθησής μας. Μήπως αυτό συνδέεται και με τον τρόπο που παίζαμε μικροί, με το τι μας επιτρεπόταν και τι όχι; Με το κατά πόσο μπορούσαμε να αποφασίσουμε οι ίδιοι για το πώς θα συνδυάσουμε και θα ερμηνεύσουμε τα όσα έχουμε μπροστά μας;

Και σήμερα, τι έχουν τα παιδιά μπροστά τους; Ποια είναι τα παιχνίδια τους; Με τι και πώς τους επιτρέπουμε να παίζουν; Οι απαντήσεις συνδέονται με το δεύτερο μέρος των υποθέσεων και των προβληματισμών μου. Η εύλογη απάντηση είναι, "με τα παιχνίδια τους" Τα πολύ μικρά παιδιά πρέπει να παίζουν με τα παιχνίδια τους. 

Ένας άνθρωπος 2-3 ετών, στη δύση, έχει πληθώρα παιχνιδιών διαφόρων υλικών, σχεδίων, μεγεθών και σχημάτων που θεωρητικά που θεωρητικά αναπτύσσουν τις δεξιότητές του.  Αν πράγματι συμβαίνει αυτό, τότε γιατί τα περισσότερα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες προτιμούν να παίζουν με όλα τα άλλα εκτός απ' τα παιχνίδια τους;

Γιατί ο άνθρωπος ενστικτωδώς, τα κρίσιμα χρόνια ανάπτυξης του εγκεφάλου του και της αντιληπτικής του ικανότητας, γνωρίζει τι χρειάζεται για να μεγαλώσει και να εξελιχθεί.

Οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να παίξουν με τον πραγματικό κόσμο, με αυτόν που "παίζουν" οι μεγάλοι. Βάσει του σκεπτικού τους δεν υπάρχουν δουλειές και υποχρεώσεις. Όλα είναι παιχνίδια. Όλοι παίζουν με διάφορα. Και τους είναι τελείως παράλογος και συχνά εκνευριστικός ο διαχωρισμός των παιχνιδιών: Οι μεγάλοι παίζουν με νερά, κατσαρόλες , τηλέφωνα, κλειδιά , καρέκλες κι εμείς με ένα τρενάκι που κάνει 1 άντε 3 ίδια πράγματα.

Παρόλο που δε μιλάνε ή μόλις έχουν αρχίσει να κατακτούν  τον λεκτικό τρόπο επικοινωνίας, σκέφτονται, συγκρίνουν και κυρίως χτίζουν την πρώτη αντίληψη για τον εαυτό και τους άλλους.  Πιστεύω λοιπόν ότι αν τους δώσουμε την ευκαιρία να κάνουν τη σκέψη τους πράξη τότε θα βιώσουν, θα καλλιεργήσουν και θα εξελίξουν την ατομικότητά τους και την αντιληπτική τους δυνατότητα προς όφελός τους.

Αυτό θέλουμε όλοι οι γονείς. Να έχουν τα παιδιά μας αυτοπεποίθηση, αυτοσεβασμό, να αγαπούν και να φροντίζουν τον εαυτό τους τους άλλους. Να είναι χαρούμενα και να απολαμβάνουν τη ζωή τους. Η αγάπη μέσα σ' ένα σταθερό οικογενειακό περιβάλλον φαίνεται να είναι η βασική αρχή επίτευξης των παραπάνω. Αρκεί να δεχτούμε ότι η αγάπη ταυτίζεται με την αποδοχή και την ενσυναίσθηση. 

Όσοι ζούμε ή δουλεύουμε με μικρά παιδιά η αποδοχή και η συνθήκη να μπαίνουμε στη θέση τους είναι επιτακτικές. Το παιχνίδι είναι βασικό πεδίο εκδήλωσης της αγάπης μας προς τα παιδιά.  

Από τους γονείς μπορώ να δεχτώ τις δυσκολίες να προσφέρουν διαρκώς στα παιδιά τους υλικά, αντικείμενα και δράσεις που ταυτίζονται, ικανοποιούν και τροφοδοτούν τις νοητικές τους ανάγκες.

Ως εκπαιδευτικοί όμως προσχολικής ηλικίας χρειάζεται να αποδεχτούμε και να υποστηρίξουμε την ανάγκη των μαθητών μας να καταλάβουν, να διαλύσουν, να ανασυνθέσουν και να απολαύσουν τον κόσμο γύρω τους. Και ύστερα να εμπνεύσουμε και τους γονείς τους να παίξουν ανάλογα μαζί τους. 

Οι πιο μικροί άνθρωποι είναι τα πιο ευφυή πλάσματα του κόσμου. Δεν είναι μωρά ούτε ό,τι σημαίνει αυτή η λέξη. Σκέφτονται και ασχολούνται με ό,τι μπορούν ν' αγγίξουν και να ερευνήσουν. Σκέφτονται και ασχολούνται με όσα μπορούν να τους αλλάξουν θέση, σχήμα και υφή. 

Είναι επιστήμονες και καλλιτέχνες μαζί. Αρκεί να τους αφήσουμε να είναι.  Αυτό το "αρκεί να τους αφήσουμε" έχει 2 διαστάσεις. Η μία συνδέεται με το ποια παιχνίδια προσφέρουμε στα παιδιά και η άλλη με το πώς  τους τα προσφέρουμε.

Για όλα αυτά έχω την ευκαιρία να γράφω εδώ και να προτείνω παιχνίδια και δράσεις για τους ανθρώπους που θεωρούν απόλυτα φυσικό να σκάει ένα σύννεφο στα γέλια ή να μπαίνει λίγος ουρανός μέσα στο μικρό τηγάνι. 

Ευχαριστώ πολύ για την ανάγνωση. 

Μαρία π.